Identity, Paradiplomacy and Banal Nationalism: «Basque Diaspora», History of a Concept

Abstract

From a methodological perspective of History of Concepts and discourse analysis, this study analyzes the origin, evolution and meanings of the term «Basque diaspora», which has become increasingly used in the last decades in political, academic and mass media. Far from being a simple synonym for Basque emigration, the term has ideologic and identity connotations since the Basque nationalism began to use in the 1930s. The objective of this study is to explain the origin and evolution of the concept, his resignifications, and how it has become a routine language habit and an informal mechanism of nationalization.

  • Referencias
  • Cómo citar
  • Del mismo autor
  • Métricas
Académie Française (2009): Dictionnaire de l’Académie Française. 9.ª edición. https://www.dictionnaire-academie.fr/
Alonso, Jesús (2007): «El primer exilio de los vascos, 1936-1939», Historia Contemporánea, 35, pp. doi:10.3390/soc12060153.399-439.
Álvarez Gila, Óscar (2005): «De “América y los vascos” a la “octava provincia”: 20 años de historiografía sobre la emigración y presencia vasca en las Américas (siglos xix-xx)», Vasconia, 34, pp. 275-300.
Álvarez, Óscar y Angulo, Alberto (eds.) (2002): Las migraciones vascas en perspectiva histórica (siglos xvi-xix). Bilbao: Servicio Editorial de la Universidad del País Vasco.
Aranzadi, Engracio (1904): Patriotismo. Por Don Engracio de Aranzadi. Conferencia leída por su autor en el “Centro Vasco” de Bilbao el día 22 de mayo de 1904. Bilbao: Imprenta de José Astuy.
Ardanza, José Antonio (2011): Pasión por Euskadi. Memorias. Barcelona: Destino.
Arteche, José (1946): Mi Guipúzcoa. Evocaciones y lecturas. Zarauz: Icharopena.
Astigarraga, Andoni (s. f.): «Federación de entidades vasco argentinas». Enciclopedia Auñamendi. https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/federacion-de-entidades-vasco-argentinas/ar-55991/
Azcona, José Manuel (1992): Los paraísos posibles. Historia de la emigración vasca a Argentina y Uruguay en el siglo xix. Bilbao: Universidad de Deusto.
Azcona, José Manuel (2011): El ámbito historiográfico y metodológico de la emigración vasca y navarra hacia América. Vitoria: Gobierno Vasco.
Berlin-Brandenburgischen Akademie Der Wissenschaften (s. f.): Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache (dwds). https://www.dwds.de
Berlin-Brandenburgischen Akademie Der Wissenschaften (1993): Etymologisches Wörterbuch des Deutschen. 2.ª edición. Versión digital actualizada: https://www.dwds.de/d/wb-etymwb
Bielenberg, Andy (ed.) (2013): The Irish Diaspora. London-New York: Routledge.
Billig, Michael (2014): Nacionalismo banal. Madrid: Capitán Swing.
Butler, Kim D. (2001): «Defining Diaspora. Refining a Discourse». Diaspora. A Journal of Transnational Studies, 10/2, pp.189-219.
Calleja, José M.ª (1999): La diáspora vasca. Historia de los condenados a irse de Euskadi por culpa del terrorismo de eta. Madrid: Aguilar.
Calzada, Igor y Mikel Erranz (2022): «Western us Basque-American e-Diaspora: Action Research in California, Idaho, and Nevada». Societies 12/ 6, 153. doi:10.3390/soc12060153.
Cohen, Robin (1997): Global Diasporas. An Introduction. Basingstoke: Taylor and Francis.
Colá y Goiti, José (1883): La emigración vasco-navarra. 2.ª ed. Vitoria: Viuda e Hijos de Iturbe.
Connor, Walker (1994): Etnonationalism. The Quest for Understanding. Princeton: Princeton University Press.
Chaliand, Gerard y Jean Pierre Rageau (1995): The Penguin Atlas of Diasporas. New York: Viking.
Delpech, Viviane (coord.) (2016): Regards d’artistes sur la diaspora basque. Bayona: Kilika Éditions.
Douglass, William y Jon Bilbao (1975): Amerikanuak. Basques in the New World. Reno: University of Nevada Press.
Douglass, William (1987): Cultura vasca y su diáspora. Ensayos teóricos y descriptivos. San Sebastián: Editorial Baroja.
Douglass, William (1988): «Factors in the formation of the new world basque emigrant diaspora», en Euskal herriaren historiari buruzko biltzarra / Congreso de Historia de Euskal Herria. Vol. 7. Bilbao: Txertoa, pp. 337-352
Douglass, William, Carmelo Urza, Linda White y Joseba Zulaika (2000): The Basque Diaspora. La diáspora vasca. Reno: University of Nevada Press.
Douglass, William (2003): La Vasconia global. Ensayos sobre las diásporas vascas. Vitoria: Gobierno Vasco
Dufoix, Stéphane (2016): The Dispersion. A History of the Word Diaspora. Leiden / Boston: Brill.
Estornés Zubizarreta, Idoia (s. f.): «Jon Bilbao Azcarreta». Enciclopedia Auñamendi. https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/bilbao-azcarreta-jon/ar-14146/
Fanning, Bryan (2021): Migration and the Making of Ireland. Indiana: Indiana University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv20hcvgc
García Abad, Rocío (2005): Historias de emigración. Factores de expulsión y selección de capital humano en la emigración a la Ría de Bilbao (1877-1935). Bilbao: Universidad del País Vasco.
García Sebastiani, Marcela y Xosé M. Núñez Seixas (eds.): (2020). Hacer patria lejos de casa. Nacionalismo español, migración y exilio en Europa y América (1870-2010). Zaragoza: Prensas Universitarias de Zaragoza, 2020.
Jacobson, Mathew F. (1999): Whiteness of a Diferent Color. European Immigrants and the Alchemy of Race. Cambridge: Harvard University Press.
Jacobson, Mathew F. (2002): Special Sorrows: The Diasporic Imagination of Irish, Polish, and Jewish Immigrants in the United States. Berkeley: University of California Press.
Landhe, Pierre (1910): L’émigration basque. Histoire, economie, psychologie. Paris: Nouvelle Librairie Nationale.
Medina, F. Xavier (2003): «III Congreso Mundial de Colectividades Vascas en el Exterior, o la consolidación de un proyecto para la diáspora vasca». Revista Internacional de Estudios Vascos, 48/2, 957-962.
Merriam Webster Company-Encyclopaedia Britannica Company (2003): The Merriam Webster Dictionary. 11.ª ed. Versión online: https://www.merriam-webster.com
Mota, David (2016): Un sueño americano. El Gobierno Vasco en el exilio y Estados Unidos (1937-1979). Oñate: ivap.
Núñez Seixas, Xosé M. (1995): «Relaciones exteriores del nacionalismo vasco», en vv.aa. Los nacionalistas. Vitoria: Fundación Sancho el Sabio, pp. 381-417.
Núñez Seixas, Xosé M. (2002): O inmigrante imaxinario: estereotipos, representacións e identidades dos galegos na Arxentina (1880-1940). Santiago de Compostela: Universidad de Santiago de Compostela.
Núñez Seixas, Xosé M. (2011): «Deconstruyendo la parroquia “glocal”: asociacionismo, redes sociales y hábitat urbano de los inmigrantes gallegos en Buenos Aires (1900-1930)». Historia Social, 70, pp. 107-133.
Núñez Seixas, Xosé M. (2014): Las patrias ausentes. Historia y memoria de las migraciones ibéricas (1830-1960). Gijón: Geneuve Ediciones.
Oiarzabal, Pedro J. (2007): «“We Love You” the Basque Government’s post-Franco discourses on the basque diaspora», Sancho el Sabio, 26, pp. 95-131.
Oiarzabal, Pedro J. (2013): The Basque Diaspora Webscape: Identity, Nation, and Homeland, 1990s-2010s. Reno: Center for Basque Studies Press.
Oxford University Press (2000): The Oxford English Dictionary. 3.ª edición. Versión online actualizada: https://www.oed.com/?tl=true
Pildain, Pilar (1984): Ir a América. La emigración vasca a América. San Sebastián: Sociedad Guipuzcoana de Ediciones.
Quiroga Fernández de Soto, Alejandro y Ferran Archilés (eds.) (2018): Ondear la nación. Nacionalismo banal en España. Granada: Comares.
Real Academia Española (1999): Nuevo Tesoro Lexicográfico de la Lengua Española (ntlle-rae). https://apps.rae.es/ntlle/SrvltGUISalirNtlle
Real Academia Española (2001): Diccionario de la Lengua Española, 22.ª edición. https://www.rae.es/drae2001/
Real Academia Española (2014): Diccionario de la Lengua Española, 23.ª edición. https://dle.rae.es
Real Academia Española (2023): Diccionario panhispánico del español jurídico. https://dej.rae.es/
Rubio, Coro y Santiago De Pablo (2015): «Before and after the Nation. Basque patriotic heroes, 1834-1939». Studies on National Movements, 3, pp. 1-26.
Rubio Pobes, Coro (2003): La identidad vasca en el siglo xix. Discurso y agentes sociales. Madrid: Biblioteca Nueva.
Rubio Pobes, Coro (2024): «Prensa política regionalista en el siglo xix. El diario fuerista La Unión Vasco-Navarra (1880-1894)». Memoria y Civilización, 27/2, pp. 371-403. https://doi.org/10.15581/001.27.2.017
Safran, William (1991): «Diasporas in Modern Societies: Myths of Homeland and Return». Diaspora. A Journal of Transnational Studies, 1/1, pp. 83-99.
Saitua, Iker (2019): Basque Immigrants and Nevada’s Sheep Industry. Reno: University of Nevada Press.
Sand, Shlomo (2011): La invención del pueblo judío. Madrid: Akal.
Totoricagüena, Gloria (2008): Australia. Vasconia and the Lucky Country. Vitoria: Gobierno Vasco.
Ugalde Zubiri, Alexander (1996): La acción exterior del nacionalismo vasco (1890-1939). Oñate: ivap.
Zabaltza, Xabier (2011): Agustín Chao (1811-1858). Precursor incomprendido. Vitoria: Gobierno Vasco.
Rubio Pobes, C. (2025). Identity, Paradiplomacy and Banal Nationalism: «Basque Diaspora», History of a Concept. Studia Historica. Historia Contemporánea, 43, 253–281. https://doi.org/10.14201/shhc.32065

Downloads

Download data is not yet available.
+ −